Από τη Σημασία των λέξεων.- ΣΥΝΩΝΥΜΑ (Aπό το βιβλίο του Π.Ι. "Γλωσσικές ασκήσεις για το εννιαίο λύκειο), εκδόσεις "Ζήτρος"

Συνώνυμα Λέμε τις Λέξεις που, ενώ συνήθως διαφέρουν φθογγολογικά μεταξύ τους, έχουν εντούτοις την ίδια περίπου σημασία: π.χ. σηκώνω, εγείρω, ανορθώνω, ανεβάζω, υψώνω, ανυψώνω. Είναι σπάνιες σε μια γλώσσα οι λέξεις που έχουν την ίδια ακριβώς σημασία, δηλαδή οι ταυτόσημες (εκτός βέβαια αν λογαριάσουμε εκείνες που λέγονται διαφορετικά σε διάφορους τόπους, όπως π.χ. αχλάδι - απίδι, πετεινός - κόκορας). Οι συνώνυμες λέξεις εκφράζουν έννοιες που συγγενεύουν μεταξύ τους σημασιολογικά. Συχνά εκφράζουν τις διάφορες αποχρώσεις της ίδιας έννοιας (π.χ. βλέπω, κοιτάζω, παρατηρώ, διακρίνω) και βρίσκονται μεταξύ τους  σε μία σχέση διαβάθμισης και κλιμάκωσης.                                                                                                

Αυτές τις σημασιολογικές αποχρώσεις οφείλουμε να τις παρατηρούμε, να τις μελετουμε, να τις διακρίνουμε και κατά την επικοινωνιακή περίσταση να τις χρησιμοποιούμε στο λόγο μας. Αυτό σημαίνει ότι τις περισσότερες φορές δεν μπορούμε να μεταχειριστούμε το ένα συνώνυμο στη θέση του άλλου. Συνήθως πρέπει κάθε φορά να συλλογιστούμε, για να βρούμε εκείνη από τις συνώνυμες λέξεις που ταιριάζει καλύτερα σ' αυτό που θέλουμε να πουμε.

Τα συνώνυμα είναι μεγάλος πλούτος για μια γλώσσα. Με τη μελέτη τους πλουτίζεται η ατομική γλώσσα, οξύνεται το μυαλό και βαθαίνει η μόρφωση.

Σημασία και χρήση των χρόνων

Χρόνος Σημασία – Χρήση

Ενεστώτας παρουσιάζουμε μια πράξη που γίνεται στο παρόν εξακολουθητικά,

π.χ. Κάθομαι στο γραφείο και γράφω.

Άλλες σημασίες – χρήσεις:

• στην παρουσίαση γεγονότων που συνέβησαν στο παρελθόν, για να δώσουμε ζωντάνια στην περιγραφή ή

αφήγηση (ιστορικός ενεστώτας)

• σε αθλητικές περιγραφές

• για ενέργειες που θα γίνουν στο άμεσο μέλλον

π.χ. Αύριο φεύγω.

Παρατατικός τονίζουμε τη διάρκεια ή την επανάληψη μιας πράξης που γινόταν στο παρελθόν,

π.χ. Το Σάββατο διάβαζα τρεις ώρες (δίνουμε έμφαση στη διάρκεια)

Το καλοκαίρι ξυπνούσα αργά το μεσημέρι (δίνουμε έμφαση στην επανάληψη)

Αόριστος παρουσιάζουμε συνοπτικά ένα γεγονός που έγινε στο παρελθόν, χωρίς να μας ενδιαφέρει η διάρκειά του αλ-

λά το ίδιο το γεγονός,

π.χ. Το Σάββατο διάβασα τρεις ώρες (δίνουμε έμφαση στο γεγονός – όχι στη διάρκεια)

Άλλες σημασίες – χρήσεις:

• δηλώνουμε μια μεταβολή που άρχισε στο παρελθόν,αλλά τα αποτελέσματά της φτάνουν στο παρόν, π.χ. Κουράστηκε και θέλει να κοιμηθεί.

• εκφράζουμε την υπόθεση σε έναν υποθετικό λόγο,π.χ. Μίλησες την ώρα του μαθήματος; Αλίμονό σου!

(= Αν μιλήσεις την ώρα του μαθήματος, αλίμονό σου)

• δηλώνουμε μια επείγουσα ή πολύ σίγουρη μελλοντική ενέργεια, π.χ. Αν σε πιάσω, χάθηκες!

Εξακολουθητικός μέλλοντας τονίζουμε τη διάρκεια ή την επανάληψη μιας πράξης στο μέλλον,

π.χ. Αύριο θα γράφω όλο το απόγευμα (δίνουμε έμφαση στη διάρκεια)

Από αύριο θα ξυπνάω πολύ νωρίς (δίνουμε έμφαση στην επανάληψη)

Άλλες σημασίες – χρήσεις:

• εκφράζουμε ισχυρή πιθανότητα για κάτι,

π.χ. Θα του αρέσει, πιστεύω, η νέα του δουλειά.

Συνοπτικός Μέλλοντας παρουσιάζουμε συνοπτικά ένα γεγονός που θα γίνει στο μέλλον, χωρίς να μας ενδιαφέρει η διάρκειάτου αλλά το ίδιο το γεγονός

π.χ. Απόψε θα κοιμηθώ αργά (δίνουμε έμφαση στο γεγονός – όχι στη διάρκεια)

Άλλες σημασίες – χρήσεις:

• δίνουμε οδηγίες με ευγενικό τρόπο,

π.χ. Θα στρίψετε αριστερά και μετά θα προχωρήσετε...

• σε ερωτήσεις που εκφράζουν ευγενική παράκληση,

π.χ. Θα μου πείτε τι ώρα είναι, παρακαλώ;

• στην αφηγηματική παρουσίαση των ενεργειών και

των επιτευγμάτων κάποιου στο παρελθόν,

π.χ. Ο Α.Π. γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια. Σε ηλικία δεκαέξι ετών θα έρθει στην Αθήνα όπου θα ολοκληρώσει

τις βασικές του σπουδές.

Συντελεσμένος Μέλλοντας παρουσιάζουμε ένα γεγονός που θα έχει ολοκληρωθεί(συντελεστεί) στο μέλλον, πριν από κάτι άλλο,

π.χ. όταν επιστρέψεις, θα έχω κοιμηθεί

Άλλες σημασίες – χρήσεις:

• δηλώνουμε πιθανότητα, π.χ. Θα έχει έρθει, φαντάζομαι (= είναι πιθανό να έχει έρθει)

Παρακείμενος συνδέουμε ένα γεγονός που έχει γίνει στο παρελθόν και τα αποτελέσματά του φτάνουν στο παρόν

π.χ. Μέχρι σήμερα έχω ξοδέψει εκατό ευρώ (η πράξη έγινε στο παρελθόν αλλά το αποτέλεσμά της φτάνει στο παρόν)

Υπερσυντέλικος αναφερόμαστε σε ένα γεγονός που έχει γίνει

στο παρελθόν πριν από ένα άλλο

π.χ. Όταν ήρθες, είχα φύγει.