29 Νοε 2011

Cambio pragmático y cambio gramatical

elies.rediris.es/  EMILIO RIDRUEJO
Universidad de Valladolid

1. Frente a las tendencias dominantes en la lingüística en gran parte de la segunda mitad del siglo XX, en las que faltaba casi por completo el interés por la evolución de las lenguas, recientemente los problemas del cambio lingüístico han atraído una renovada atención. Desde muy diferentes puntos de vista, las teorías lingüísticas pretenden integrar el cambio en las lenguas, asumiendo el hecho de que el cambio no es algo accidental que sobreviene en ellas con independencia de su funcionamiento, sino que les es connatural y que, por tanto, necesariamente se constituye en objeto de estudio. De hecho, el tratamiento del cambio lingüístico parece haber pasado a ser un instrumento que permite examinar la adecuación explicativa de una teoría. Baste poner como ejemplo, dentro de la hipótesis generativa de principios y parámetros, los trabajos de Ligthfoot (1992) sobre cómo establecer los parámetros o la crítica de April McMahon (2000) sobre la teoría de la optimalidad, fundada esencialmente en la inadecuación de esta teoría para explicar satisfactoriamente el cambio fónico.

Why do we talk? - BBC Horizon Part 3

alking is something that is unique to humans, yet it still remains a mystery. Horizon meets the scientists beginning to unlock the secrets of speech - including a father who is filming every second of his son's first three years in order to discover how we learn to talk, the autistic savant who can speak more than 20 languages, and the first scientist to identify a gene that makes speech possible.
Horizon also hears from the godfather of linguistics, Noam Chomsky, the first to suggest that our ability to talk is innate. A unique experiment shows how a new alien language can emerge in just one afternoon, in a bid to understand where language comes from and why it is the way it is.

Why do we talk? - BBC Horizon Part 2

Talking is something that is unique to humans, yet it still remains a mystery. Horizon meets the scientists beginning to unlock the secrets of speech - including a father who is filming every second of his son's first three years in order to discover how we learn to talk, the autistic savant who can speak more than 20 languages, and the first scientist to identify a gene that makes speech possible.
Horizon also hears from the godfather of linguistics, Noam Chomsky, the first to suggest that our ability to talk is innate. A unique experiment shows how a new alien language can emerge in just one afternoon, in a bid to understand where language comes from and why it is the way it is.

Why do we talk? - BBC Horizon Part 1

Talking is something that is unique to humans, yet it still remains a mystery. Horizon meets the scientists beginning to unlock the secrets of speech - including a father who is filming every second of his son's first three years in order to discover how we learn to talk, the autistic savant who can speak more than 20 languages, and the first scientist to identify a gene that makes speech possible.
Horizon also hears from the godfather of linguistics, Noam Chomsky, the first to suggest that our ability to talk is innate. A unique experiment shows how a new alien language can emerge in just one afternoon, in a bid to understand where language comes from and why it is the way it is.

Πρωτόπαπας Αθανάσιος : Γλώσσα: ήχος και εικόνα

http://www.blod.gr/lectures/Pages/viewlecture.aspx?LectureID=2

Η γλωσσική επικοινωνία γίνεται μέσω ήχων ομιλίας και εικόνων γραφής. Στην παρουσίαση αναδεικνύονται μερικά από τα βασικά προβλήματα που καλείται να επιλύσει το σύστημα γλωσσικής πρόσληψης, προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση στις λέξεις του μηνύματος. Η φυσική ομιλία περιλαμβάνει ποικιλία ήχων που δεν εξαρτώνται μόνο από το φθόγγο-στόχο αλλά και από πολλούς άλλους παράγοντες. Όμως ο ακροατής, κατά κανόνα, δεν δυσκολεύεται στην αναγνώριση των λέξεων, ξεπερνώντας προβλήματα υποάρθρωσης, συνάρθρωσης και ανταγωνισμού. Αντίστοιχα, ο αναγνώστης συνθέτει στοιχεία για τις λέξεις του κειμένου από πολλαπλές προσηλώσεις των ματιών, ξεπερνώντας προβλήματα τμηματικής επεξεργασίας και ανταγωνισμού από ορθογραφικά γειτονικές λέξεις. Η επιτυχία αυτών των διεργασιών, χωρίς επίγνωση των ομιλητών και των ακροατών, οφείλεται στο ότι οι λέξεις δεν βρίσκονται στους ήχους και τις εικόνες, αλλά στο νου, ενώ τα φυσικά μέσα παρέχουν απλώς στοιχεία χάρη στα οποία τις συμπεραίνουμε.

  • Εκδήλωση: Γλώσσα & Εγκέφαλος. Από τη γλωσσική κατάκτηση στις γλωσσικές διαταραχές

 Διοργανωτής:
Τομέας Γλωσσολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Κέντρο Επιστήμης, Κοινωνίας & Τέχνης CAID

Παπαθανασίου Ηλίας: Εγκέφαλος & Αποκατάσταση της Αφασίας

http://www.blod.gr/lectures/Pages/viewlecture.aspx?LectureID=1

Η ομιλία αυτή παρουσιάζει τις διαφορετικές προσεγγίσεις που χρησιμοποιούν οι λογοθεραπευτές, στην κλινική πράξη, για την διαχείριση των ατόμων με αφασίες. Ύστερα από την περιγραφή των μηχανισμών της πλαστικότητας του εγκεφάλου, γίνεται αναφορά στη χρήση τους, στην κλινική τους εφαρμογή και στην πρακτική τους αξιοποίηση για τη νευροαποκατάσταση των διαταραχών επικοινωνίας. Επίσης, γίνεται αναφορά  στην τεχνογνωσία που πρέπει να κατέχει ο λογοθεραπευτής για τη αξιολόγηση, τη διαχείριση και τη θεραπεία των διαταραχών αυτών, αλλά και στον τρόπο χειρισμού τους από τα άλλα μέλη της διεπιστημονικής ομάδας. Τέλος, γίνεται μνεία στις αρχές του μοντέλου του "Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας", σύμφωνα με τις οποίες οι έννοιες της βλάβης, της δραστηριότητας και της συμμετοχής θέτουν τη βάση για την παρέμβαση από το λογοθεραπευτή, ενώ γίνεται συσχέτιση με τις διάφορες προσεγγίσεις - όπως η νευρολογική, η γλωσσολογική, η κοινωνική, κλπ - οι οποίες εχουν αναπτυχθεί για να περιγραφεί η αφασία.

14 Ιουν 2011

Το Ολλανδικό Εκπαιδευτικό Σύστημα



Τα περισσότερα παιδιά αρχίζουν το σχολείο στην ηλικία των τεσσάρων ετών. Η εκπαίδευση είναι υποχρεωτική από την ηλικία των πέντε ετών μέχρι το τέλος του σχολικού έτους που το παιδί γίνεται 16 ετών. Μετά, υποχρεωτική είναι η μερική φοίτηση για έναν ακόμη χρόνο (τουλάχιστον μία ή δύο μέρες την εβδομάδα). Στην Ολλανδία υπάρχουν περίπου 7.000 δημοτικά σχολεία (primary schools) που παρέχουν  πρωτοβάθμια εκπαίδευση (ISCED 0 και 1) σε όλα τα παιδιά ηλικίας 4 ως 12 ετών.
Τα παιδιά αρχίζουν το σχολείο στην πρώτη τάξη και τελειώνουν στην 8η τάξη. Στις τέσσερις πρώτες τάξεις (junior section) τα παιδιά είναι ηλικίας 4 έως 8 ετών, ενώ τις τάξεις 5 ως και 8 (senior section) παρακολουθούν τα παιδιά ηλικίας 9-12 ετών. Σε μερικά σχολεία, στην ίδια τάξη φοιτούν παιδιά διαφόρων ηλικιών, ενώ σε άλλα σχολεία τα παιδιά κατατάσσονται ανάλογα με το επίπεδο τους. Σε κάθε περίπτωση τα σχολεία λαμβάνουν υπόψη τις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των παιδιών.
Οι τοπικές αρχές στέλνουν στους γονείς επιστολή όταν το παιδί γίνεται τριών ετών, υπενθυμίζοντας τους να το εγγράψουν στο σχολείο και συμβουλεύοντας τους να το εγγράψουν στο σωστό χρόνο σε σχολείο της επιλογής τους. Ορισμένα σχολεία έχουν λίστα αναμονής. Κατά την εγγραφή οι γονείς ενημερώνουν το σχολείο για τον αριθμό φορολογικού μητρώου και ασφαλιστικής ασφάλισης του παιδιού. Οι γονείς λαμβάνουν αυτόν τον αριθμό από τις φορολογικές αρχές πριν την εγγραφή.
Η Πρωτοβάθμια - ή βασική εκπαίδευση όπως λέγεται στην Ολλανδία - αποτελεί τη βάση για την εκπαίδευση που θα ακολουθήσει. Τα σχολεία υποχρεούνται να διδάσκουν έναν αριθμό διαφορετικών αντικειμένων που περιλαμβάνουν την αριθμητική, την Ολλανδική και Αγγλική γλώσσα, τη γεωγραφία ή άλλα αντικείμενα όπως για παράδειγμα την ανάπτυξη υγιούς συμπεριφοράς. Οι γνώσεις και οι δεξιότητες που θα αποκτήσουν τα παιδιά καθορίζονται από τους εκπαιδευτικούς στόχους των σχολείων. Αυτοί οι στόχοι παρέχουν στα σχολεία ένα πλαίσιο αναφοράς και επίσης πληροφορούν τους γονείς τι διδάσκουν τα σχολεία στα παιδιά τους.
Μετά το δημοτικό σχολείο, υπάρχει η επιλογή μεταξύ τριών τύπων σχολείων που παρέχουν (κατώτερη) δευτεροβάθμια εκπαίδευση:
  • προ-επαγγελματική δευτεροβάθμια εκπαίδευση (VMBO)
  • ανώτερη γενική δευτεροβάθμια εκπαίδευση (HAVO)
  • προ-πανεπιστημιακή εκπαίδευση (VWO)
Μερικές φορές δεν είναι σίγουρο ποιος είναι ο καλύτερος τύπος σχολείου για το παιδί, γι’ αυτό και δίνεται η δυνατότητα μεταφοράς από τον ένα τύπο σε άλλο τύπο σχολείου με μία ή δύο μεταβατικές τάξεις, όπως για παράδειγμα τη μεταβατική τάξη HAVO/VWO ή VMBO/HAVO.

Το Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα

Σύντομη Παρουσίαση

Το Γερμανικό Εκπαιδευτικό Σύστημα

Στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, η κάθε πολιτεία (Länder) έχει την ευθύνη για τα σχολεία και τη διαχείριση του εκπαιδευτικού συστήματος, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες που ορίζονται από το σύνταγμα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχουν Στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, η κάθε πολιτεία (Länder) έχει την ευθύνη για τα σχολεία και τη διαχείριση του εκπαιδευτικού συστήματος, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες που ορίζονται από το σύνταγμα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχουν 16 εκπαιδευτικά συστήματα που διαφέρουν μεταξύ τους σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό. Μέσω της διαδικασίας της ψηφοφορίας και συμφωνίας μεταξύ των πολιτειών, στο επίπεδο του Υπουργείου Εκπαίδευσης και Τεχνών, καθορίζονται οι βασικές αρχές, που οδηγούν σε γενικά τυποποιημένα εκπαιδευτικά συστήματα αναφορικά με τη βασική δομή τους. Οι αρμοδιότητες της Ομοσπονδιακής Κυβέρνησης σαν ανώτερη αρχή περιλαμβάνουν την επαγγελματική κατάρτιση στις επιχειρήσεις και την μετα-υποχρεωτική επαγγελματική εκπαίδευση, την κατάρτιση στα επαγγέλματα υγείας, εκπαίδευσης και πρόνοιας και ορισμένα αντικείμενα των πανεπιστημιακών κανονισμών. Η φοίτηση στο σχολείο είναι υποχρεωτική για όλα τα παιδιά που διαμένουν μόνιμα στη χώρα, ανεξάρτητα από την εθνικότητά τους, για εννέα - ή σε μερικές περιπτώσεις δέκα (σε πέντε πολιτείες) - χρόνια, ενώ ακολουθεί τρία χρόνια υποχρεωτική μερική παρακολούθηση στο Berufsschule (επαγγελματικό σχολείο ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης) μέχρι την ηλικία των 18 ετών. Το σχολείο είναι υποχρεωτικό από την ηλικία των έξι ετών. Οι γονείς μπορούν να επιλέξουν μεταξύ των δημόσιων σχολείων και των λίγων ιδιωτικών που λειτουργούν. Οι μαθητές που φοιτούν στα δημόσια σχολεία δεν απαιτείται να πληρώσουν δίδακτρα ή να συνεισφέρουν στο κόστος του εκπαιδευτικού υλικού. Τα Γερμανικά εκπαιδευτικά συστήματα παρέχουν μια ποικιλία τύπων εκπαίδευσης, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές ανάγκες και ενδιαφέροντα των παιδιών και των γονιών τους.



Το εκπαιδευτικό σύστημα στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας διακρίνεται στην προσχολική εκπαίδευση, πρωτοβάθμια εκπαίδευση, δευτεροβάθμια εκπαίδευση, τριτοβάθμια εκπαίδευση και συνεχιζόμενη εκπαίδευση.

26 Μαρ 2011

El increíble lenguaje de la tribu de los pirahãs-Η απίθανη γλώσσα των Πιράνα

NO TIENEN NÚMEROS, COLORES NI TIEMPOS VERBALES

Algunos de los miembros de la tribu Piraha. (Foto: Daniel Everett)
Ampliar foto
Algunos de los miembros de la tribu Piraha. (Foto: Daniel Everett)

ΕSPAÑOL

IÑIGO GARCÍA
BRASILIA.- El idioma más simple y extraño jamás escuchado de entre los cerca de 6.000 que se hablan en el mundo vive en el Amazonas. Tan rara es la lengua de los pirahas, una tribu de apenas 200 individuos que habitan en la ribera del río Maici, que, de confirmarse las observaciones de Daniel Everett, profesor de fonética y fonología en la Universidad de Manchester, supondrá el final del reinado de la teoría de la gramática universal de Noam Chomsky, bajo la cual se han criado los lingüistas de medio mundo.

ΕΛΛΗΝΙΚΑ- GRIEGO

ΒΡΑΖΙΛΙΑ.- Η πιο απλή και παράξενη γλώσσα που υπάρχει ανάμεσα στις 6000 και πλέον γλώσσες στον κόσμο, ομιλείται στον Αμαζόνιο. Η γλώσσα των Πιράνα- μιας φυλής μόλις 200 ατόμων που κατοικούν στις όχθες του ποταμού Μαϊκί- είναι τόσο σπάνια, που, αν επιβεβαιωθούν οι παρατηρήσεις του Daniel Everett, καθηγητή φωνητικής και φωνολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, θα σημάνει το τέλος της κυριαρχίας της θεωρίας της Καθολικής Γραμματικής του Νόαμ Τσόμσκι, σύμφωνα με την οποία γαλουχήθηκαν οι γλωσσολόγοι του μισού κόσμου.

Sin números, sin pronombres, sin colores, sin tiempos verbales, sin oraciones subordinadas y con sólo ocho consonantes —siete en el caso de las mujeres— y tres vocales, los Pirahãs consiguen comunicarse. "Hablo bien su idioma y puedo decir cualquier cosa que necesito, sujeto únicamente a las limitaciones expuestas", asegura en sus escritos Daniel Everett, que ha vivido durante más de 25 años entre estos indígenas.

Μια γλώσσα χωρίς αριθμούς, χωρίς αντωνυμίες, χωρίς χρώματα, χωρίς ρηματικούς χρόνους, χωρίς δευτερεύουσες προτάσεις και μόνο με 8 σύμφωνα- με τα επτά από αυτά σε αναφορά με τις γυναίκες- και τρία φωνήεντα, οι Πιράνα κατορθώνουν να επικοινωνούν μεταξύ τους.
"Μιλώ καλά τη γλώσσα του και μπορώ να πω οποιοδήποτε πράγμα  χρειάζομαι, υπαγόμενος απλώς στους εκτεθειμένους περιορισμούς", βεβαιώνει στα γραπτά του ο Daniel Everett, ο οποίος έζησε για 25 χρόνια ανάμεσα σ' αυτούς τους ιθαγενείς.

Las investigaciones comenzaron en 1977 cuando Everett navegaba el río Maici y contactó con unos individuos que se comunicaban "cantando, silbando, tarareando".
Lo que oía era tan diferente a cualquier otra cosa, que este lingüista en misión evangélica decidió quedarse a vivir entre los indígenas, con su mujer y sus tres hijos. Sus descubrimientos a lo largo de estos años son fascinantes. Los Pirahã no sólo carecen de números en su idioma, sino de cualquier término que implique contar, es decir, no hay palabras para ‘todo’, ‘cada’, ‘mayoría’ o ‘algunos’. Es más, a petición de los propios indios, los Everett trataron durante más de un año enseñarles a contar hasta diez en portugués, para facilitar sus relaciones con los comerciantes del río.

Οι έρευνες άρχισαν το 1977 όταν έπλεε στον ποταμό Maici και ήρθε σε επαφή με  άτομα που επικοινωνούσαν "τραγουδώντας, σφυρίζοντας και μουρμουρίζοντας".
Αυτό που άκουσε ήταν τόσο διαφορετικό απ' οτιδήποτε άλλο, που αυτός ο γλωσσολόγος που βρισκόταν σε ευαγγελική αποστολή έμεινε να ζήσει με τους ιθαγενείς, μαζί με τη γυναίκα του και τα τρία παιδιά του. Οι ανακαλύψεις του κατά τη διάρκεια αυτών των ετών ήταν συναρπαστικές. Οι Πιράνα όχι μόνο δεν είχαν αριθμούς στη γλώσσα τους, αλλά, δεν είχαν  όρους που να υπονοούν  οποιοδήποτε σύστημα αρίθμησης, δηλαδή, δεν υπήρχαν λέξεις όπως: "όλα", "κάθε", "πλειοψηφία", "μερικοί". Επιπλέον, μετά από αίτημα των ίδιων των ινδιάνων, οι Everett τους δίδασκαν για πάνω από ένα χρόνο, να μετρούν ως το δέκα στα πορτογαλικά, για να διευκολύνουν τις επαφές τους με τους έμπορους στον ποταμό.
Una mujer piraha. (Foto: Daniel Everett)
Ampliar foto
Una mujer piraha. (Foto: Daniel Everett) Γυναίκα της φυλής.


Tras ocho meses, de lecciones, los propios Pirahã abandonaron. Ninguno fue capaz de contar más de tres, ni responder correctamente a sumas de uno más uno o tres más uno. "Tenemos la cabeza diferente", dijeron entonces los indios. Tan diferente, que se llaman a sí mismos "cabezas rectas", mientras los extranjeros son para ellos "cabezas torcidas".

Μετά από οκτώ μήνες μαθημάτων, οι Πιράνα τα παράτησαν. Κανείς τους δεν ήταν ικανός να μετρήσει πάνω από το τρία, ούτε ν' απαντήσει σωστά πόσο κάνει "ένα κι ένα" ή "τρία κι ένα".
"Έχουμε διαφορετικό μυαλό", έλεγαν οι ινδιάνοι. Τόσο διαφορετικό, που οι ίδιοι ονόμαζαν τους εαυτούς τους "Ίσια μυαλά" ενώ οι ξένοι ήταν "Λοξά μυαλά".

En la cabeza recta de los Pirahãs no caben los colores, ni los tiempos verbales, ni la ficción, ni cualquier otro idioma. Son monolingües a pesar de tener contacto con colonizadores y tribus de origen Tupí-Guaraní desde hace más de 200 años. La ausencia de tiempos verbales, de pretéritos o futuros, influye probablemente en la ausencia de cualquier conciencia histórica, en la inexistencia de cualquier dios o mito de creación, y hasta en la formación del sistema de parentesco más simple jamás documentado. "No hay entre los Pirahãs memoria individual o colectiva más allá de dos generaciones y ninguno es capaz de recordar los nombres de sus cuatro abuelos", escribe Everett.
Respecto a Dios, tampoco les entra en su cabeza. "¿Quién creó las cosas?", les preguntó Everett. "Todo es lo mismo", respondieron los indios, queriendo decir, siempre según el estudioso, que nada cambia y por lo tanto nada fue creado.

Στο "ισιο μυαλό" των Πιράνα δεν "χωράνε" τα χρώματα, ούτε οι χρόνοι των ρημάτων, ούτε οι μύθοι, ούτε μια ξένη γλώσσα. Είναι μονόγλωσσοι, αν και διατηρούν επαφές με αποίκους και φυλές Τούπι- Γκουαρανί καταγωγής, εδώ και πάνω από 200 χρόνια. Η απουσία ρηματικών χρόνων, παρελθοντικών ή μελλοντικών, επιδρά πιθανώς στην απουσία οποιασδήποτε ιστορικής συνείδησης, στην ανυπαρξία οποιωνδήποτε Θεών ή μύθων δημιουργίας, και ως στο σχηματισμό του πολύ απλού συστήματος συγγενειών, το οποίο δεν έχει καταγραφεί ποτέ. "Δεν υπάρχει μεταξύ των Πιράνα ατομική ή συλλογική μνήμη πέρα από βάθος δύο γενεών, και κανένας δεν μπορεί να θυμηθεί τα ονόματα των τεσσάρων παππούδων του", γράφει ο Everett. Σχετικά με τους Θεούς, ούτε αυτοί "χωράνε" στο μυαλό τους. "Ποιός δημιούργησε τα πράγματα;" τους ρώτησε ο Everett. "Όλα είναι τα ίδια", απάντησαν οι Ινδιάνοι, θέλοντας να πουν, σύμφωνα πάντα με τον ερευνητή, ότι: αφού τίποτε δεν αλλάζει, τότε τίποτε δεν έχει δημιουργηθεί.

Por último, y quizá más importante para los lingüistas, los Pirahã parecen incapaces de crear oraciones subordinadas, carecen de lo que Chomsky llama ‘recursividad’. Sin esa capacidad recursiva, que básicamente consiste en poder intoducir oraciones en otras oraciones sin límite, la lengua Pirahã es incapaz de crear, abstraer, generar otras ideas más allá de la experiencia. La recursividad había sido hasta ahora identificada en todos los idiomas y Chomsky la consideró un elemento clave del cerebro humano, lo que le llevó a afirmar que existe una ‘gramática universal’, una misma manera en que todo los humanos utilizamos el lenguaje.


Una mujer piraha trenza una cuerda. (Foto. Daniel Everett)
Ampliar foto
Una mujer piraha trenza una cuerda. (Foto. Daniel Everett)
"Restringen la comunicación a la experiencia inmediata", explica Everett. Dicho de otro modo, los Pirahã serían unos empiristas radicales, apologetas del ‘carpe diem’, incapaces de abstraerse y crear ficciones. De hecho, carecen también de arte, pintura o escultura.
Ante tantas "limitaciones" del lenguaje de los ‘cabezas rectas’, es inevitable preguntarse si no es una discapacidad lo que define a estos indios. "Nadie debería extraer la conclusión de que el lenguaje Pirahã es primitivo —escribe Everett—. Tiene la morfología verbal más compleja de la que yo sea consciente y un perturbadoramente complicado sistema prosódico. Los Pirahã son la gente más brillante, agradable y divertida que conozco. La ausencia de ficción formal, mitos, etcétera, no significa que no jueguen, mientan o no puedan hacerlo. De hecho, disfrutan mucho haciéndolo, particularmente a mis expensas, siempre con buena intención. Cuestionar las implicaciones de la lengua Pirahã para el diseño del lenguaje humano no equivale a cuestionar su inteligencia o la riqueza de su conocimiento y experiencia cultural".
Quienes han comenzado a cuestionar el trabajo de Everett, en especial tras la publicación de un artículo en la revista 'New Yorker', son otros lingüistas, sobre todo los discípulos de Chomsky del Massachussets Institute of Technology, que le acusan de elaborar no una teoría sino una hipótesis que definen como "científicamente frágil", además de publicar datos y conclusiones que discrepan con las de otros investigadores.

Πηγή: 
http://www.elmundo.es/

Επικοινωνία